5

IFHTP


Leave a comment

Mưa không còn trút xuống ào ạt.

Những hạt mưa, những cơn mưa giờ trốn trong không khí. Không khí nặng như chì, mỗi một hơi thở của người ở đây nặng nề, và vì thế, toan tính, phép tắc, hài hước, duyên dáng, cẩn ngôn, cẩn trọng, cẩn thận, như làn gió nhẹ thổi qua những khe nước, như cái vỗ nhẹ, tiếng mẹ ru còn ngủ, tiếng người dồn dập suy nghĩ, tiếng quan liêu, tiếng chính trị, tiếng tự hào cổ kính, tiếng tự hào tri thức, tiếng ngôn từ, tiếng ngôn ngữ, tiếng nước.

Hồ-Lớn giờ không còn xanh, mà hoá thành một mảng trắng hếu, hoà mình với màu trắng của bầu trời. Những đất và nước lơ lửng giữa bầu không khí nặng trĩu. Cá thì đã chết, và con người ta ngồi vất vưởng, chạy nhảy vất vưởng, cười đùa ôm ấp hôn hít vất vưởng chờ ngày thành phố chết. Cây đã bớt xanh, để dành cho những đùn đẩy của khói và bụi của một âm mưu khủng khiếp từ đất nước phía Bắc, của thiên nhiên-đã-không-còn-là-thiên nhiên. Những mái chùa và đền đứng lừng lững, những chai nước La Vie rỗng tuếch tuôn theo từng dòng qua những đền chùa. Con người ta ngập trong vỏ nước. Sự linh thiêng không đền đáp được cho cái chết không chính thức của thiên nhiên và những sinh vật sống, của sự sống linh thiêng. Buổi chiều sợ con kiến, con gián, con thạch sùng, chuột, và giết chúng trong ghê tởm và sợ hãi, rồi sáng hôm sau đi trẩy hội, đi cầu nguyện, đi lễ bãi, đi ôm ấp thành phố trong những dòng vỏ nước ào ạt qua các góc cạnh của cỏ, cây, và những tường đá cổ kính. Rách. Róc rách. Con người thật không hoàn hảo, từng lớp từng lớp niềm tin và hy vọng và nhớ nhung những đấng cứu thế đến chinh phạt đất đai và dạy dỗ về kinh tế. Niềm tin chỉ như ngọn nến vụt tắt giữa những cơn mưa nhẹ trong từng mét khối không khí, một sự bất mãn, một sự thay đổi, bù đắp sợ hãi và kinh sợ những khác biệt bằng tình yêu, tình yêu hời hợt, kì vọng hời hợt. Người đàn ông không được làm đàn ông, che giấu sự dũng mãnh và tự tin đằng sau hèn hạ của gia trưởng, của rượu bia, của những cơn nhớ nhung từng lũ người đến cướp, hiếp, và giết những người xưa cũ. Sự giết chóc bắt đầu từ thù hằn. Sự thù hằn bắt đầu từ tình yêu, không được đền đáp, không được diễn đạt, không được tiếp nhận bởi những người kẻ ẩn nấp sau mác dán, đàn-ông, đàn-bà.

Ngày mai, đừng ai làm đàn ông ở cái đất nước này nữa. Nhưng thực ra, đừng ai làm đàn bà. Hãy làm con người, con người không hoàn hảo, nhưng hoàn hảo trong từng sự không hoàn hảo. Hãy làm cơn mưa, trút xuống ào ạt ở phía dưới, và vỗ nhẹ lên vai em gái ở phía trên, và hú hét giữa những đất và gió ở những chỗ chỉ có đất, và gió, và một chút màu xanh diệp lục.

Mưa vẫn phải làm việc của mưa, dù to dù bé.

 

 

 

 


Leave a comment

Trào Phúng: The Innovation Problem

Mình chép lại bài này từ Facebook. Thực ra, mình cho rằng ở đâu đó có vài thứ đang được xảy ra để có màu sắc tương tự, nhưng mọi người chưa sẵn sàng, hoặc chưa đủ điên rồ. Những xứ Co-working space vẫn chật ních những cậu ấm cô chiêu, những người mộng làm start-up nhưng quần áo corporate, và những bác nhiều tiền nhưng quen chém gió hơn ngâm cứu. Và cái trăn trở nhất, có lẽ vẫn là việc thiếu một cái competitive edge rõ ràng.
Việc dùng “z” thay cho r, d, gi là một ý tưởng của một người bạn của mình, nhằm làm rõ tiếng Việt, bài viết cũng khá hay, khi nào gọn gàng hơn mình sẽ share. 
Khi nghĩ về chuyện sháng tạo và khởi nghịp ở nước mềnh, thì cháu xin quote của anh bạn sida nhưng đập chai của cháu: zằng những sự co-working space thì “giống quán net cao cấp”. Nhìn vào top 10 những “start-up” xịn của nước ta cả năm qua thì toàn là brand của nước khác scale về nước mình. Eo, thế thì người nông zân biết phải làm sao? Người nông zân ở Ấn Độ biết đi vay tín zụng microcredit và mua con bò con trâu, người tiểu lông này đi đọc những sự hết sẩy của start-up ở mĩ, để lấy cảm hứng.
Trong đó, ấn tượng nhất là bộ đồ sộ những sự tiểu luận của bác PG cung bọ cạp đầu gấu, mà cháu xin được chỉ tay đến 3 bài chính, Các cháu có thể mua Sillicon Valley hơm?, Vì sao các startup hub lại xịn, và Làm thế nào để biến Pittsburg thành startup hub. Đừng nói chuyện startup hub, vì có vẻ cũng có người định làm sự này zồi, nhưng cháu chợt nghĩ, cụ thể nhất là phải có một cái không zan sáng tạo các thứ cho mọi ngừi. Nhưng cụ thể hơn, không phải là chỗ làm việc thuê mấy triệu một tháng có máy lạnh và trai xinh gái điẹp, mà là một không zan có các thể loại resource, có thông tin, có chuyên za, và có những nhân lực đang luyện công và có thể sẵn sàng lăn xả. Ý cháu là một trường đại học đỉnh cả về zạy nghề lẫn tạo za nghiên cứu zá trị, mà cụ thể hơn là một chỗ nghiên cứu zá trị.
Vậy túm lại là quay lại chuyện nghiên cứu. Ở Việt Nam! Thực tình thì bây zờ cháu ko muốn làm người xấu tính chửi đổng các vấn đề về nghiên cứu ở nước nhà, nên cứ tạm gọi là hiện tại chúng ta đã có Sugar, Spice, and Everything Nice, nhưng thiếu Chemical X. Các thứ hay và chất và ngọt ngào là có các bạn trẻ trâu nè (vừa qua zân số vàng), có vận động nhân zân, có tiền, có nhà có cửa, có nhiều nhiều nhiều chất xám, có vị trí địa lý bá đạo nên dĩ nhiên có tiền được ủn về từ tứ phía, có chi phí sinh sống đơn zản, nhiều đồ ăn ngon, nhiều phụ nữ đẹp (hình như lạc đề zổi…)… nhưng thiếu minh bạch nè, thiếu sức sống ở những chỗ cần sức sống, thiếu chuyên nghiệp, vân vân và để không tốn thời zan liệt kê lạc đề nữa thì cháu xin phép bây zờ được đề xuất za hai ý tưởng zõ zệt nhứt: xử lí minh bạch zữ liệu cho những nghiên cứu (xã hội), và một chỗ thực sự nghiên cứu và chế za vài sản phẩm.
Đi sâu vào hai ý tưởng thì lại phải chửi thêm vài thứ… zất xin lỗi. Việc đầu tiên là xử lí zữ liệu, thì bắt đầu từ quan sát trời ơi ở Việt Nam viện nghiên cứu đông như quân nguyên mông, ai cũng làm viện trưởng viện phoá nhưng phần lớn các viện thì đói, và viện này mà thu dữ liệu thì zấu zữ liệu như zấu vàng, làm việc thu thập zữ liệu, chưa nói zì đến ném lý thuyết và lập luận, là việc khó nhứt, và thường lại phải qua các thể loại quan hệ và chém zó. Zữ liệu thu được thì không phải lúc nào cũng thống nhất, viện này một kiểu viện nọ một kiểu, và formatting thì khác nheo. Mấy chỗ gọi là năng suất nhất thì quanh quẩn hàng năm zỏi lắm cũng chỉ tung za được chiếc báo cáo thường niên (các thanh niên mơ mộng think tank beware). Chả trách mà các bác cứ lôi nhau lên chửi bằng zả học zả. Well, thế thì… let’s chế luôn một công ty đi tập trung những sự zữ liệu này lại, và đối chiếu, và ghép nó thành những cái gói xài được tử tế, zồi bán. Cơ mà… để làm được trò này chắc cũng cần vài siêu nhân zỏi quan hệ và nhiều nguồn lực, mà cháu và thằng bạn chiém zó trà đá của cháu thì toàn ngố tàu, nên… chờ 20 năm nữa nghĩ lại/ tiếp nhé. (hoặc, thực ra viết ra ở đây là để có ai chôm thì chôm nè!)
Việc thứ hai là, chỗ chế za các thứ ngồ ngộ. Hihi, cái này lại phải chôm chỉa, chủ yếu là từ mô hình Media Lab, tiên chỉ là demo hay là chết. Tức là có sản phẩm mẫu là tung za lun, và quy tụ các chuyên za ngồi chơi với nhau như trẻ con chơi Lego. Thôi đùa… khó bỏ mẹ, mà Media Lab thì cũng xây trong khuôn viên trường MIT đấy chứ (zù tiền là hùn vốn từ toàn các công ty lớn có nhu cầu lấy ý tưởng để về phát triển thành sản phẩm nhá), nên hạ thấp các nguyện vọng xuống thì cháu chỉ có một ước mơ bé bỏng là… một chiếc xưởng chế tạo zì đó xịn, có đủ các loại sách vở chuyên môn, và công cụ, và cuối cùng (nhưng quan trọng nhất) là những ngừi tò mò thích tí toáy. Cháu nghe phong thanh ở một số vùng miền các chuyên môn đã có vài chế muốn mở trường (và đương nhiên là sẽ có creative space, và chỗ gặp gỡ, và chỗ cãi nhau òm tỏi và lập team sáng tạo lừng lẫy châu lục), cháu tự hỏi liệu các chế có nên bắt tay với nhao, ít nhất là chỉ cho cái creative space nầy, thành một cái gì đó.
Ngoài ra, cháu còn có một vài biến thể của các quan sát trên mà kể ra thì nghe chả liên quan cái méo gì, nên sẽ để một zịp khác nghĩ kĩ hơn rồi lôi ra khoe sau. Hẹn các bác!


Leave a comment

Chuyện Ăn

Mình thích ăn ngon, nhưng thực ra mình khá dễ ăn. Cân nặng của mình qua năm tháng thì tăng nhiều hơn giảm. Giống như tóc, mình vài lần để tóc dài miên man, rồi cạo phéng đi trọc lóc, chuyện cân nặng cũng có 2 đợt giảm rõ rệt, và những vệt dài tăng đều đặn. Một lần trong 3 tuần ở Bồ Đào Nha mình giảm khoảng 8 cân: mỗi ngày đi bộ 8 km để đến trường học kinh tế, ăn đúng một bữa trưa và mỗi tối uống một lít sữa. Lần thứ hai là khoảng một năm trở lại đây, giờ này năm ngoái mình hơn hiện tại khoảng 10kg nữa. 6kg đầu tiên cũng na ná giống hồi ở Bồ, mình ăn 1-2 bữa một ngày, bắt chước theo phong trào Intermittent Fasting đang nổi. Intermittent Fasting tiết kiệm thời gian và tiền- vì mình không phải đi ăn và chuẩn bị cho nhiều bữa ăn, mà tập trung vào một lần ăn thoả thích trong ngày. Dù muốn thử, nhưng hiện tại mình không ăn chay, cũng vì lí do tiết kiệm thời gian và chuẩn bị.

Do tập thể dục, mình bắt đầu quan tâm hơn đến việc cho gì vào bụng. Vẫn có một sự tự do nào đó, nhưng mình giảm dần những thứ được coi là không tốt cho cơ thể. Một phần nữa là khi bỏ công sức và thấy kết quả,  mình lại càng tiếp tục muốn có kết quả rõ rệt hơn. Nhưng đây cũng chỉ là một mô hình, nếu không muốn nói là một vòng quay luẩn quẩn.

Mình được nghe lỏm khá nhiều các kiểu cách ăn uống khác nhau. Đương nhiên mình không muốn như phần lớn các nhân vật tập thể hình nghiêm túc, ăn 6 bữa một ngày và thức ăn được coi như nhiên liệu. Mình được biết Michael Phelps trong thời gian luyện tập để thi đấu một ngày ăn 12000 kcal, tức là gấp khoảng 6-10 lần người bình thường. Mình lại nghe lỏm ở đâu đó có nhà ngoại cảm nào người Việt, 5 năm nay chưa ăn gì. Mình được rủ gặp cô này, nhưng thời gian đó không cảm thấy có nhu cầu, nên mình từ chối. Mình nghĩ đến những người đi rừng, có gì ăn nấy, và tập quan sát và tìm tòi các nguồn sống. Steve Jobs đã từng có dạo đi chu du như một anh hippie, và cũng nhịn ăn và sống bằng… táo. Thế giới màu nhiệm.

Lại lôi lại khái niệm về ăn uống mà mình va phải trong sách của cụ Masanobu Fukuoka, với 4 cấp độ ăn uống. (1) Ăn để sướng mồm, (2) ăn vì sức khoẻ, (3) ăn vì niềm tin (tôn giáo), và (4) ăn uống không phân cực. Theo một cách hiểu nào đó, mình nghĩ trong (1), (2), và (3) đã có thể tiềm ẩn (4).

Mình không tin vào Soylent. Mình cũng không phải fan hâm mộ của thực dưỡng. Mình không nghĩ là quá cần phải ăn chay, trừ phi con người ta đã hiện thực hoá được một mô hình sống phù hợp với việc ăn chay. Mình tin rằng thức ăn được chuẩn bị với đam mê và tình yêu thì thực sự không chỉ ngon, mà còn làm cho con người ta hạnh phúc–chưa cần biết nhiều về khẩu vị mỗi người. Hạnh phúc cũng là một thứ nguồn năng lượng. Mình cho rằng việc ăn không nên thái quá, điều này bao gồm cả việc thái quá trong việc theo sát một thực đơn hay chế đố ăn kiêng nào đó. Mình vẫn mê hình ảnh người thợ bánh nhào nặn bột, mê Gordon Ramsay và Anthony Bourdain đem văn hoá vào ăn uống, và đem ăn uống đi giữa các nền văn hoá. Nghệ thuật cần phải có chút vô nghĩa, đặc biệt là khi nó đã trở nên sâu và già cỗi như việc nấu nướng.

Hoạt động ăn cũng là hoạt động nạp năng lượng, bởi vì bản thân một người không thể sống bất tử, và cũng không thể không có pha trộn bản thân mình với những thứ ngoài-mình. Đâu đó trong người tớ và cậu, không phải là đạm, xơ, đường, muối, mà là một bảo tàng sống của những thứ đã chết vì tớ và cậu. Và đừng nói chuyện chết con gà con bò ở đây nữa đi, vì cái cây cũng có cảm xúc đấy! Và con gà không chết vì cậu và tớ, thì nó cũng chết vì con mèo.

Có những mùa nhiều trầm ngâm, trước khi ăn mình hay cầu nguyện. Không, mình không đọc Kinh Thánh, và cũng không nhắc đến Chúa. Mình cảm ơn những thứ đã đi vào bữa ăn này, những sự chuyển hoá và di dịch. Mình cảm ơn vì thế giới vẫn đang vận hành, dù sai dù đúng hay sai-và-đúng. Mình cảm ơn cả những thứ đã chết đi. Như thế có đạo đức giả quá không? Đạo đức “giả” và “thật” là trò chơi của quan toà mà thôi, mình biết, và tin rằng ở đâu đó, tất cả mọi người, mọi vật, mọi thứ chỉ là những đốm sáng. Và mình không tin vào doạ nạt của con nhà Phật (tiểu/ đại thừa), rằng ăn thịt không tốt vì trong đó còn ân oán của con vật đó. Ừ, ân oán, nhưng mình sẽ chịu trách nhiệm, mình sẽ ôm lấy ân oán này, và mình sẽ đi tiếp, và sống tiếp.

Mình tin là sẽ có ngày mình ăn “sạch” hơn bây giờ. Nhưng việc này không phải chỉ do mình-bây-giờ quyết định. Đôi khi, mình cũng nghĩ có lẽ mình không cần ăn chay, nhưng cái gì mình ăn, mình phải là người tự kiếm được, tự chịu trách nhiệm về nó. Có lẽ như vậy thì mình mới hiểu, ăn chay, hay không-chay, hay thực sự việc ăn uống nó là cái gì mà cả thế giới nay ai cũng phải làm–kể cả ông Bụt thần thánh trước ngày bế quan.


Leave a comment

Chào 2017

Năm mới thực sự bắt đầu vào bây giờ. Những người ngủ 2 năm nay bắt đầu chập chững. Tôi thấy những tâm hồn lặng thầm đứng dậy, và lục tục với chữ nghĩa, các cộng đồng, hoặc một vùng đất mới.

Hôm nay tôi nằm mơ thấy đám trẻ tôi gặp hồi cấp 3 đang sống cùng thành phố với tôi-tìm-tòi. Tôi không muốn gọi giấc mơ này là ác mộng–chưa có một giấc mơ nào đánh thức tôi dậy, chỉ có tôi đánh thức giấc mơ. Tôi không thích những giấc mơ cho lắm, vì chúng nhạt nhoà giữa những sợ hãi thầm kín và những sự thật lớn hơn. Tôi hiểu những giấc mơ, và tôi chấp nhận sự không hiểu những phần thầm kín và sự quên lãng của giấc mơ.

Và dẫu sao, giấc mơ là minh chứng duy nhất về sự thật cho những người còn ngủ mơ trong cơn thức. cơm. áo. gạo. tiền.

Nhưng ước gì tôi có thể chỉ cần nhắm mắt và hỏi, để biết mình cần gì, thay vì phải nằm mơ. Phải, tôi có thể thiền và nhìn thấy những thế giới khác, những thời gian khác, những hình thù khác. Không phải, tôi không tin vào việc thiền này. Thật ra, tôi ngờ ngợ rằng việc mình ngồi thiền cũng không hoàn toàn nằm trong chi phối của mình, rằng việc tôi chọn làm gì trong cơn-thức này cũng giống việc tôi chọn làm gì trong cơn-mê kia mà thôi–những vệt sáng mù mờ, và những va đập giữa ham muốn, sợ hãi, và sự thật, và bóng tối trong lòng ánh sáng.

Hôm nọ tôi ngồi xem qua phim tài liệu về Scientology. Sau khi tự lải nhải với bản thân về việc các tôn giáo kiểu này thật đáng sợ, và có lẽ một ngày nào đó mình cần viết một thứ lột trần nào đó… tôi ngờ ngợ nghĩ về những thứ gần-tôn giáo mà mình đã làm gần hai năm qua. Một sự thay đổi lớn sắp kết thúc, những cơn sóng va đập vào nhau, và tôi đã có những thứ mình muốn.

Có lẽ, để làm con người trong cái thế giới con-người mù mờ này, sự đúng đắn phải đi đôi với sai lầm, tự lừa lọc. Sự thật ôm trọn ảo giác trong lòng. Toán học đã từng là lựa chọn cả về mặt tinh thần cho tôi: trong thế giới của những chứng minh sắc bén, tôi không phải sống với phần ảo giác, phần tối. Tôi nào biết những người làm toán cũng là con người. Tôi nào biết từ những viên gạch khởi điểm cho đến cái khám phá để đời, người ta phải va vấp vào bao nhiêu là góc tối.

Những đứa trẻ giỏi giang vụt qua tôi, đi tiếp. Tôi tìm thấy vài lối mòn con con, và những bụi gai che chúng đi. Tôi để cho gai chọc vào người. Sau mỗi lần như vậy, tôi thức dậy, nghẹn lời, nghẹn chữ, nghẹn suy nghĩ. Tôi không biết đã có bao nhiêu thứ hàng rào thẳng thớm tôi đã đập nát, đề tìm thấy những bụi gai này. Nhìn những cô cậu chạy vun vút trên những đường thẳng tăm tắp, tôi thấy mừng cho đường thẳng tăm tắp được làm việc của chúng.

Nhưng thế giới này là một thứ tạm bợ, những đường thẳng che đi đám cỏ đám cây, và rằng tôi và bạn cũng là một phần với cây và cỏ.

Đôi khi

Hừ, quên mất rồi.

Từ cái hồi cơ thể này còn nhỏ bé đến tận bây giờ, trước khi đi ngủ tôi hay tưởng tượng mình trong một thế giới khác. Tôi sẽ là một gã lang thang cô độc nào đó, thường rất là ngầu, thường biết một thứ võ nghệ nào đó, và thường có một cái vũ khí gì đó. Nhưng tôi không bao giờ vào được một câu chuyện gì cả–chỉ là những quán rượu, những con đường, những vật cản, những cái di chuyển vun vút. Tôi nghĩ tôi [ôi, có một cái thật sự gọi là tôi sao?!] chỉ thích sự dịch chuyển và va đập. Tôi từng ngồi một lớp tập viết truyện, tôi chật vật thảm hại để ra một cái gì đó giống truyện. Thơ thật đơn giản, dù tôi không biết cái sự ồ ạt suy nghĩ của mình có đáng để cân với những cân nhắc tinh tế của những người viết thơ khác. Đôi khi, tôi ngại ngùng. Cả đời tôi, ngại ngùng. Trong cơn mơ, tôi tự do.

Một ham muốn thời còn học cấp 3 của tôi là được làm một con ma. Nhưng lúc ấy tôi không hiểu thế nào là ma, tôi cứ nghĩ một con ma sẽ tự do bay nhảy và chu du khắp thế giới, và không bị ảnh hưởng bởi cái gì, và không ảnh hưởng lên cái gì. Tôi nhầm, những con ma còn trên hạ giới này chẳng vui vẻ gì: chúng trói mình trong một thứ suy nghĩ nào đó, và cả thế giới nội tâm của một con ma là một cái nhà tù. Sự ghê sợ của những con ma trong phim kinh dị cũng có cái khôi hài rập khuôn của nó: tất cả đều ám ảnh với một vài thứ suy nghĩ gì đó, và lặp đi lặp lại chúng. Bạn tưởng rằng vô biên và thông minh như một con ma phải có đời sống tinh thần thú vị hơn chứ.

Tôi không muốn chạy trốn sự cân bằng này nữa. Năm 2017, tôi muốn làm con người.

bo


1 Comment

zen

Bình thường thì tui rất ghét dùng từ thiền, vì nó được dùng bởi quá nhiều người và mỗi người hiểu nó một kiểu. Bên cạnh đó, khi nói “tớ đi học thiền” thì lập tức tạo ra một cái khoảng cách và đỡ phải giải thích nhiều thứ với người khác [0], vì tự từ thiền đi kèm với nó một cái dải những thứ hipster khác của thế hệ này. Nhưng Thiền là cái gì?

Khi người ta nói với tui là họ đã thử thiền, nhưng không thể nào tập trung được, tui cũng không biết trả lời thế nào, và thường cuộc nói chuyện sẽ nhảy sang một chủ đề khác. Vì tui chưa bao giờ thật sự “tập trung” thiền cả. Và còn không biết các bạn ấy thiền kiểu gì. Nếu tui cố gắng bán hàng đa cấp thiền là gì, thì cũng sẽ có quá nhiều hướng, và quá nhiều thứ, nên có lẽ cứ để mọi người tự mò đến những thứ họ cần. Bài viết này không định hình thiền là cái gì, nhưng ít nhất sẽ giải quyết một số vấn đề.

Trước khi tui biết thiền là gì, tui đã thiền: hồi còn 5 tuổi, trong một lúc rất thích thú với những cái tế bào chết trong mắt sau khi nhìn vào ánh nắng quá lâu, cháu đã úp mặt lên bàn và cứ dứ dứ như vậy nhiều phút đồng hồ và thấy lóng lánh lởn vởn hoa hoè hiện ra trong đầu. Và đồ rằng tất cả mọi người khác cũng như vậy.

Ý tui là, ở một mức độ cơ bản nhất, việc sử dụng khái niệm “thiền” chỉ là một cách hô hào để hướng mọi người đến việc cảm nhận. Cảm nhận, nhưng không đánh giá, và không gọi tên nó. Ra đường ăn một món ăn thì thấy ngon, và nếu công phu thì có thể viết một bài review với những từ ngữ sẵn có. Cay, đắng, mặn, ngọt, chua, xốp, mềm, giòn, dẻo, bùi, mịn màng, thanh thanh, hăng hắc, sền sệt, ngào ngạt, điếc mũi, rưng rức, tong tỏng, rồn rột, thần thánh, trần tục, cháy đượm, nguội lạnh, tươi mát, chín tới, sông sống, vân vân và vân vân. Nhưng, từ ngữ không đủ để lột tả, và cuối cùng để thực sự đắm mình trong sự cảm nhận và thưởng thức, thì ta không cần nói gì nữa. Thậm chí cũng không cần nghĩ gì nốt. Và sống trong cảm nhận đó, đây là cái thiền chỉ đến.

Ăn và trân trọng sự ăn, đó là thiền. Rộng hơn, sống và trân trọng sự sống, đó cũng là thiền.

Nhưng vì vậy, khi tự gọi mình là thiền sư, hoặc gọi việc mình làm là thiền hay có tính thiền, người ta đã tự tạo ra một sự phân biệt không cần thiết, và một kiểu vướng bận với mô tả mùi vị sắc thái của công việc, mà không toàn tâm toàn ý vào việc đó.

Thiền cũng có thể để nói về hoạt động ngồi xuống và làm cái quái gì đó. Làm gì cơ? Có một cái App cho việc thiền kiểu này tên là Headspace, có chia thiền ra làm hai loại: thiền quán và thiền định, hay còn gọi là insight meditation và calming meditation. Insight, vì anh thiền để khám phá, để quan sát, để nhìn, và với bất kì một đối tượng nào. Thiền chỉ là một sự quan sát. Từ tiếng anh của thiền là meditate, ở cái nghĩa gốc gác của nó, đấy là sự suy nghĩ và liên tưởng về một vấn đề. Có một tập hợp các quan sát của hoàng đế La Mã Marcus Aurelius được lấy tên là Meditations, và trong đó bác đầy những sự liên tưởng và suy nghĩ về cuộc đời, về sự sống, và về quốc trị. Còn Calming, vì thay vì quan sát, thì anh tập trung vào một cái trụ nào đó, và cố gắng giữ nó bình ổn: hơi thở bình ổn, hình ảnh về tượng Phật hay bông hoa sen hay cục kít bình ổn, và vân vân. Túm lại là quan sát và tập trung, nghe quen không? Sao phải gọi là thiền nữa?

“Quan sát” và “tập trung” cũng không phải hai thứ tách biệt nhau đến thế. Rất khó để lôi tớ ra khỏi giường nếu tớ đang lúi húi tai nghe và Netflix Sense8 (season 2 coming soon!). Trong việc quan sát một thứ, tất cả những biến thể mới của nó, cũng tiềm ẩn sự tập trung. Và tiềm ẩn trong tập trung? Không ai có thể ngồi làm một bài toán từ đầu đến cuối mà không mường tượng từng các hướng giải, từng vấn đề nhỏ cần được giải quyết chi tiết và có logic. Trong quán có định, và trong định có quán.

Sự song song này còn có thể nhìn qua một lăng kính khác, khi Osho nói về việc người ta đi đến giác ngộ qua một trong hai con đường–tình yêu và nhận thức, nhưng khi gần đến đỉnh thì hai con đường đó bắt đầu chụm lại, và những người đi đường gần gũi với nhau hơn. Sự tập trung bắt nguồn từ tình yêu–dù có thể là tình yêu cấp thấp, chính là ham muốn, hay một thứ tình yêu quảng đại cứu thế giới và sinh ra những tầm nhìn và những thành quả lớn lao hơn.

Hai con đường của Osho giống ẩn dụ hơn là một hiện thực. Người ta không nhất thiết phải làm một ông sư thầy để đi theo con đường nhận thức. Người ta không phải làm con chiên ngoan đạo để đi theo con đường tình yêu. Những con đường-giá trị này ẩn hiện trong từng ngóc ngách của các lựa chọn cuộc đời, và các nền văn hoá. Một trong những ảo tưởng lớn của một số cháu Châu Á có biết về các ý tưởng phương Đông là phương Tây không có thiền, người ta không biết thiền, không biết quan sát bên trong. Có một anh bạn ở Mỹ của tui đã từng than giời là có một con bé Việt Nam làm presentation trong lớp về meditation, và anh thấy con bé nói như thể cả thế giới mù loà vậy. Thực ra, từ “thiền” khá là vô nghĩa, việc gọi tên nó chỉ giúp người ta định hình suy tưởng theo một số hướng mà thôi, không có sự phân biệt rõ ràng giữa sự “thiền” và những sự không-thiền khác, hoặc có có như trong presentation của cô gái kia, thì nó cũng là hời hợt.

Có một điều ít được biết đến, là rất nhiều ý tưởng bắt đầu từ nền tâm linh của phương Đông đã thẩm thấu sang phương Tây từ lâu nay, nhưng được xáo trộn và tô màu lại để hợp với những nền tảng phương Tây. Nhà văn Hermann Hesse đã từng nhảy nhót giữa những ý tưởng của triết học Ấn Độ [1], và Theosophy [2]. Kết quả là Siddhartha, tác phẩm được biết đến nhiều nhất của cụ–nhưng thật thà mà nói, những ý tưởng này len lỏi đến tất cả những tác phẩm khác. 3 ngoại truyện trong The Glass Bead Game đọc như 3 câu chuyện tiền kiếp. Luẩn quẩn trong nhiều ngóc ngách khác, người ta có thể tìm thấy những mẩu vụn vặt của những vấn đề tâm linh qua Freud, và sau này là Critical Theory mà nhiều người học văn vẫn đang đào bới. Dĩ nhiên, ở một khía cạnh nào đó, tất cả những thứ gần với tâm linh hơn đều được đẩy xa dần khỏi khoa học–có lẽ là tinh tuý của phương Tây. Freud không còn là cái gì nghiêm túc trong giới Tâm Lý Học, mà nó đã tràn lan sang các phân tích văn học và triết học. Nietzsche và eternal returns của ổng có mùi vị của bánh xe luân hồi trong Phật giáo (và thực ra là Indian metaphysics). Nhưng sự phân hoá giữa các miền kiến thức này cũng là một tính chất cơ bản của phương Tây mà phương Đông không có. Xã hội học và văn học, vẫn được tán tụng bởi những nhà giáo dục, là nền tảng cho một cuộc sống cân bằng. Dĩ nhiên, ở phương Đông người ta không có sự gọi tên rành rọt như thế này. Một người thầy thuốc Đông Y giỏi sẽ quan tâm đến các khái niệm về tinh thần, về khí, về ngũ hành, và về sự kết nối với thiên nhiên. Một người bác sĩ Tây y sẽ chỉ biết, cùng lắm, là lên danh mục các chất cần cho một thực đơn lành mạnh–nhưng bản thân họ không hoàn toàn là những minh chứng sống cho sự sống lành mạnh. Người ta biết về khoa học của cơ thể vật lý, nhưng những vấn đề cơ bản của khoa học về sự sống vẫn chưa được trả lời

Bên cạnh đó, ở phương Tây có những phong trào về tâm linh và kết nối tinh thần có thể nói là vượt trội so với những thứ tôn giáo và mê tín dị đoan cầu cạnh ở phương Đông. Reiki, và Astrology đều mang những màu sắc mới khi du nhập sang Mỹ, và New Age Spirituality là một gói thập cẩm những thứ thú vị mà không có nhiều vướng bận với các sự mù quáng tôn giáo–của những phần tử Hồi Giáo cực đoan bấy lâu nay, hay gần đây là Pháp Luân Công [3] chẳng hạn.

Người tốt có thể sửa được những ý tưởng tồi, nhưng người tồi thì ý tưởng tốt mấy cũng không cứu được. Có thể tổ chức và đóng hộp thiền là một khái niệm, hoặc một xu hướng chỉ có ở phương Đông, nhưng nó không có nhiều ý nghĩa lắm, nếu không có thấu hiểu và trải nghiệm cá nhân. Trên một phương diện tích cực, sự sáng tạo giá trị mới có thể xảy ra ở bất kì đâu. Nhưng không phải trong hời hợt về nhận thức hay mù quáng niềm tin.

Và sống ở đâu cũng được, vì những thứ mình cần sẽ đến với mình, chỉ là theo những hình thù khác nhau.

[0] “Tớ đi tìm lại mình”/ “Tớ chán đời”/ “Tớ muốn bớt thần kinh” nghe yếu đuối hơn là “tớ đi học thiền”.

[1] để gọi cái thứ này là “triết học” cũng không hợp lí lắm, nhưng dùng tạm

[2] xin phép không dùng tên tiếng Việt thông dụng của nhóm này, Thông Thiên Học, vì tui thấy nó kệch cỡm, và cũng không sát nghĩa. Tui đã có một người bạn, vì đi theo một nhân vật giao giảng thông thiên học, mà tẩu hoả nhập ma, và lăn lóc chữa đến giờ chưa khỏi hẳn. Nhân vật giao giảng nói với bạn tui những câu kiểu như là “thôi, con đường tâm linh của em đến đây là vứt đi rồi, em sẽ không bao giờ lấy lại được những gì đã mất đâu.” Hớ, giờ lại có lớn đùng đùng rồi đi chùi đít nhau hén?

[3] Tui sẽ không coi Pháp Luân Công là một cái tốt đẹp, chỉ vì nó bị bắt nạt bởi một chính phủ được coi là xấu xa và vi phạm quyền con người. Chỉ cần đọc website của Falun Dafa để có thể thấy sự mu muội của nó, nhưng có lẽ để dành một bài khác cho vụ này. Và hãy tự hỏi: sau khi có vụ nội tạng của Giang Trạch Dân với Pháp Luân Công, thì Pháp Luân Công thực sự lụn bại, hay là nó còn trở nên nổi tiếng và phổ biến toàn cầu hơn?


Leave a comment

Musk

Có vẻ gần đây mình có một chút hứng thú với cuộc sống start-up. Không biết có phải vì lêu lổng, hay vì nhận ra mình sẽ thích có 10 năm làm việc như điên và sau đó ngồi nghỉ không, nhưng nói chung là những màu sắc của thế giới này cho mình nhiều cảm hứng, và cũng là chỗ để thở ra sau những khuôn khổ cuộc đời. Điều này dẫn đến (hoặc được đẻ ra từ?) việc mình đọc một đống thứ liên quan – các bài luận của PG (tớ đã đọc hết tuyển tập Hackers & Painters, phải nói là thứ tự của các essay có ý nghĩa phết!), một quyển sách nhặt đại từ một cái hội thảo/ workshop của tác giả, một đống các loại blog post và bài báo và các sự stalk các Thiel Fellows, và hiện tại là quyển này của Ashlee Vance.

I. Start-up cho những người thích sống chậm? 

Mình không thích sự đánh bóng anh hùng start-up như blog 5xu có làm với Musk, vì nó vẫn hơi sặc sụa ôm ấp tư bản, và thực ra quan trọng hơn là nó không đi kèm theo những phong thái mình thích. Câu chuyện Elon Musk là một câu chuyện sắp vĩ đại, nhưng đó là sự vĩ đại cho người khác. Nó không giải quyết được những vết thương lòng, và những lớp người Musk đã ảnh hưởng. Mình đọc biography về Musk một cách khó khăn, và thậm chí là trong cơn trầm cảm, vì những thứ suy tưởng trong đó, tuy đầy quyết tâm và nhiệt huyết, không có sự kết nối và thực sự xây dựng ý nghĩa cho sự sống. Mình hiểu kế hoạch đi đến Sao Hoả như một giải pháp vô trách nhiệm khác của những tư tưởng thuần khoa học.

Ở thế giới của startup, của phương Tây, của những người làm việc cho Musk, hay sống cuộc đời start-up thật sự trẻ trâu, nhưng mình không nói đến bề ngoài, mà là sức mạnh nội tại của họ. Sức mạnh nội tại đầy sức trẻ. Những tâm hồn trẻ chỉ quan tâm đến làm việc và thu nhận những bài học bản ngã, hơn là kết nối bên trong.

Và tự hỏi, những tâm hồn già cỗi có thể làm được start-up? Và start-up, về cơ bản, là cái gì? Những câu hỏi không cần câu trả lời, nhưng chưa bao giờ thừa để đặt ra và động tâm.

Vì mình muốn trồng cây. Và mình tin rằng không phải chỉ là trồng cây, mà là tạo ra một sự thay đổi diện rộng, và xây dựng những cộng đồng nhỏ hơn. Anarchy makes a lot of sense, in theory. Nhưng để có một thứ anarchy hữu dụng, và vẫn có thể hoạt động trong một thể chế thống nhất, thì chỉ có thể bắt đầu bằng những cộng đồng sống không dựa vào ai. Ăn sạch, ở sạch, sống sạch, và trên cả sạch: đi hồi phục cho con người và đất đai. Nhưng thôi, bài ca này giao giảng mãi rồi. Vấn đề của ngày hôm nay là mình đang tự hỏi người ta có thể trộn lẫn một mô hình kinh doanh-một công cụ của thời đại này- với một cái tầm nhìn cá nhân như trên đến mức nào.

II. Đặt Tầm Nhìn trong Hoàn Cảnh Cụ Thể

Mình tin rằng tạo hoá có những sắp đặt vi tế cho bất kì cuộc đời nào, dù trong bất cứ khoảnh khắc nào mỗi người vẫn có tự do ý chí. Hai thứ này-định mệnh và tự do để lựa chọn- hoạt động song song như thế nào, chỉ có chiêm nghiệm cuộc đời mới hiểu. Nhưng để hình dung, hãy tự hỏi: vì sao Musk, người rõ ràng là được sinh ra với cái gien (hay may mắn gì khác) để học và nhồi nhét mọi thứ, và có tất cả những tố chất và tính cách quyết liệt để đạt được những thành công mà Ashlee Vance đã lột tả, không hoàn thành những công việc của anh ta một cách trơn tru và toàn vẹn, mà phải trải qua bao sương gió và thử thách?

Với Musk, nhiệm vụ cuộc đời của bác là mở ra một con đường cho khoa học kỹ thuật đến với một kỷ nguyên mới: khám phá Sao Hoả, và các công nghệ sạch. Cái gì bác động tay vào, đội ngũ chuyên gia của bác đưa nó trở thành đầu ngành ngay lập tức, và làm cho tất cả những thứ đang có sẵn phải chạy dài theo. Dĩ nhiên, để phát triển như vậy thật sự cần nhiều đau đớn, cho chính bác, lẫn những người khác, nhưng nó đi kèm với nghĩa vụ cuộc đời và tầm nhìn.  Tầm nhìn kéo các công việc cần thiết được xảy ra ổn thoả, kéo Musk qua một vụ thập tử nhất sinh (một phần có lẽ để tập trung lại vào đúng việc cần làm, sau bài học kiếm tiền đầu tiên với Zip2), kéo Musk qua những trò tung hứng, và các loại xì-trét (li dị, phá sản, trục trặc kỹ thuật).

Quay lại chuyện trồng cây. Blog post gần đây nhất là chép lại từ một bài dịch mình làm free cho hội Biodynamic mà mình có tham gia. Dịch rồi thì thấy target audience của bài viết cũng không phải cho người Việt, và có lẽ cũng không có nhiều thông tin hữu dụng, hay là truyền cảm hứng, nhưng nhờ vụ dịch mà mình có được một cuộc nói chuyện ngắn với anh tổ chức lớp biodynamic, quote lại một phần ở dưới.

TT: Anh muốn nhân rộng và phát triển công đồng quan tâm đến môi trường sống đặc biệt nông nghiệp sinh thái bảo tồn. Cần có một đội nhóm cùng nhau chia sẻ những khó khăn vui sống cùng nhau. Em co thể gợi ý thêm sự kết nối hữu cơ này sao cho bền vững?

blue: nhân rộng thì nên có model, coi như một cái startup. Nhưng em nghĩ làm tốt một cái thì nó tự tràn ra.

TT: Uh, trong trường hợp này là liên quan mật thiết đến giáo dục dạy trẻ kỹ năng sống trở về với tự nhiên, mình cũng là đứa trẻ trong đó. Và có khu vườn theo định biodiversity. Cần có một đội ngũ cốt lõi luôn sống chết sát cánh bên nhau.

blue: Sẽ có những mảng anh phải delegate cho nhóm khác nữa. Nghĩ nó như một startup ấy, tìm người bao giờ cũng là vấn đề khó nhất, và những người đầu tiên thì nên làm hết việc và không quá đông. Người sáng lập chỉ nên có 2-3, đỡ cãi nhau, và có thể đi thật nhanh.

TT: Uh, mọi sự đều tắt khi ko có đồng đội. Anh cung nhận thấy mình bị tắt.

Và nhiều dự án của nhiều bạn anh gặp cũng tắt do khó khăn thắt chặt, chất chồng.

blue: cần có một chút business, em nghĩ vậy. Anh muốn mở trường, thì cần phụ huynh. Những khách hàng đầu tiên sẽ cực kỳ quan trọng, cần hiểu họ triệt để, serve họ ổn, có nguồn tiền ổn ổn, thì sẽ mở ra tiếp.

TT: vd thực tế: Anh có 2 ban nhỏ, anh thấy cần tạo sân chơi cho các bạn, anh làm. các bạn nhỏ khác cũng cần có sân chơi, vườn. Nên anh nghĩ se mo rong cho nhiều bạn vào, anh tiếp tục làm. Khi các ban nhỏ đông hon, anh thấy cần có đinh hướng cho các bạn nhỏ vừa chơi vừa học, anh lại đi học kỹ năng dạy trẻ, Steiner.

blue: Vâng. Nhưng khi cân nhắc vấn đề tài chính, mình phải detail đến mức có một profile đầy đủ, của những phụ huynh sẽ gửi con đến trường của mình. Chỉ cần 1 cái bức tranh về 1 người. Khi serve người đó tốt, thì tự những người gần gần với họ sẽ đến. 

Steiner là kiến thức bị động, còn mình vẫn cần build nó lại để phù hợp với mình.

Và, anh đã liên kết với các nhóm khác nhiều chưa?

TT: Vấn đề nó nằm ở đây.

Tất cả các bạn, các nhóm đều có ước mơ riêng. Do đó hoặc nhom các ban enjoy với anh hoặc anh enjoy cung, anh tự thấy mình cần đến với nhau. Tìm nhau. Làm cùng nhau.

Anh sẵn sàng, gia dinh anh sẵn sàng tham gia cùng nhóm các bạn.

blue: Thế giờ anh đang làm gì, và kẹt cái gì?

TT: Kiến thức tưởng nhiều nhưng thực tế giới hạn, chưa hội tụ với team nào đủ sâu.

Ước mơ lớn, bay bổng áp vào thực tế xã hội hiện tại chưa đến thời điểm.

Đi một mình đi nhanh, cô đơn. Anh cần làm một team thật sự quan tâm đến trẻ va môi trường sinh thái để đi xa.

Anh va không it bạn trẻ, có thể bao gồm blue, bị giới hạn và chưa có một đội ngũ để cùng nhau làm việc yêu thích, ăn ngủ, thao thức với nhau.

blue: Mọi thứ có lí do của nó, maybe. Em thoải mái với việc là người nhảy giữa các nhóm, và học, và đọc một đống các thứ cần đọc, và thí nghiệm với trồng cây, nhưng nhỏ thui. Vì em nghĩ phần việc của em thì chưa đến lúc, và có những thứ em thấy chưa ổn.

TT: , 3_5 năm chuẩn bị ban thân va đội nhóm để sẵn sàng. Anh nghĩ mình cũng cần làm một vài việc nho nhỏ cụ thể, có giá trị. Để bắt đầu những điều sắp đến khó khăn hơn.

Như em chia sẽ, mọi thứ sẵn sàng thì bữa tiệc chính thức bắt đầu!

DEC 3RD, 3:05PM

blue: Ở Sài Gòn, em quan sát thấy mọi thứ tách đàn quá dễ. Ví dụ riêng art scene, mọi người mỗi người một mạch. Các nhóm ko cần biết nhau nhiều. Người mở art gallery cứ mở art gallery, người đi chiếu phim cứ chiếu. Hà Nội tập trung hơn, nhưng lại chẳng làm gì.

Nếu chơi theo bài trong này, thì chắc cứ phải làm nhanh và xây nhiều

Em thì thoải mái với việc bản thân mình chỉ là một kiểu hỗ trợ, nên em cứ làm mấy việc này thôi. Đòi hỏi ăn ngủ với nhau và cùng làm có thể sẽ không thực tế, trừ phi nó ngắn hạn. Xong là xong.

Còn chuyện làm được hay không, thì thời cuộc thực ra yên bình mà rất loạn, nên mình cứ buông và nghỉ ngơi một chút, và làm từng chút từng chút. Em cũng bắt đầu lơi cái phần tâm linh ra để đụng lại vào một số thứ thực tế rồi, cũng chỉ vì trò chơi phân cực vui và phức tạp hơn em tưởng. Và em cảm nhận là commitment hiện tại nó sẽ thiếu hụt, và không thuyết phục. Chia ra tâm linh và khoa học cũng không tốt lắm, sẽ đến lúc nò cần hoà vào nhau

Riêng chuyện biodynamic cũng vậy, thực ra có một cái mà em thấy trong khoá học là mọi người rất chăm chăm hỏi các công thức như thế nào, chuẩn bị ra sau, ghi chép rất kỹ phần đó. Nhưng đó là rập khuôn. Tài liệu thì các nước có nhiều lắm, nhưng khi đem về đây thì mình phải học cho mình, và chấp nhận cả những thứ đau đớn đủ kiểu, thất bại và mọi thứ, vì những người làm ra những tài liệu kia cũng vậy thôi. Hội trồng cây của Findhorn không chỉ có permaculture, cũng nghiên cứu khoa học đủ kiểu, và communicate với cây cối và này nọ. 

Có lẽ, muốn mở lớp chỉ cần ý chí, và tinh thần đón nhận cái mới, và coi những cái mình sẽ có ở đây là một không gian để tất cả mọi người đồng sáng tạo.

DEC 3RD, 7:54PM

TT: Đồng ý với blue. Cuộc sống là phải sinh động sống động, việc hợp nhóm dùng cộng đồng mang tính chất hữu cơ, cùng sinh sống và sống động. Mọi người cần làm tất cả cái mọi người cần làm, nên làm. Chỉ đừng rời xa giá trị đã xác nhận từ ban đầu.

Đón nhận thực tế, học cái mới trong cái cũ kỹ…

Thông cảm cho sự hơi giống một bài phỏng vấn này. Nhưng sự thực là những thứ đang được xảy ra làm mình… bối rối. Những người làm những công việc mình cho là có ý nghĩa thì dường như chưa biết cách thực thi như thế nào cho hiệu quả, và chạy nó trên một cơ sở của wishful thinking. Có nét muốn tách mình ra khỏi xã hội, nhưng thực tế xã hội luẩn quẩn trong vô số các ngõ ngách của kế hoạch và tham vọng. Có lẽ câu chuyện đơn giản là chưa đủ người, hoặc chưa đủ những yếu tố cần thiết. Và quan trọng hơn là mình không thấy có trí tưởng tượng quá nhiều trong những học viên. Những công việc được thực thi cảm giác là những thứ rất hiền lành, có phần rập khuôn, và chưa robust.

Những người đi thiền thì vẫn đi thiền, và bắt đầu lên facebook và lôi cái sự tâm linh của mình ra như một chiếc bia đỡ đạn, để giảng đạo về những khái niệm kiểu như “khi bạn đã nhớ lại mình là ai thì sự hỗ trợ từ gia đình thật nhỏ bé, và không có nhiều ý nghĩa.” Có 100 nghìn đô để khởi nghiệp thì khác bắt đầu từ bàn tay trắng.

III. Cân Bằng và Hợp Nhất

Vài tháng trước, trong lúc mình còn ở Hà Nội loay hoay, đã có một anh bạn rủ mình làm một cái website lấy view kiếm tiền. Việc của mình lúc đó sẽ là viết content: các bài viết ngắn về astrology hoặc tarot và các thứ spiritual khác, và anh ta sẽ làm thế nào để trang web ăn được nhiều view nhất, và cạnh tranh với những thứ sẵn có–vì nói thật là những thứ sẵn có không có sự triệt để và tính toán về customer. Tuy kế hoạch không thành vì mình vướng quá nhiều thứ (và anh bạn có vẻ cũng sốt sắng, từ dạo đó ko hiểu sao đã block facebook của mình), nhưng hiện thực cho thấy sự phân hoá chuyên môn của xã hội sẽ gợi mở ra những tiềm năng mới cho những nhóm có thể đi trên nhiều đường cùng một lúc.

Việc đi trên nhiều đường cũng có thể thấy trong những thành công liên tiếp ở các mảng của Musk, từ chế tạo xe hơi cho đến phóng tên lửa tư nhân. Các project này liên tiếp thách thức những lối mòn của các ngành, nhưng chính bởi vì những làn sóng mới được bắt đầu bởi Musk quy tụ những kinh nghiệm và trải nghiệm rộng hơn việc chỉ chế tạo ô tô, hay đấu thầu công nghệ tên lửa. Những người đến với Musk không phải là những người trong nghề lâu năm, mà là những cá nhân trẻ trâu vừa tốt nghiệp và sẵn sàng thí nghiệm và “bring it down to the physics”, nhiều khi chế lại từ đầu những thứ đã tồn tại, nhưng có giá đắt đỏ và công nghệ lỗi thời. Những nhà sáng chế và những cá nhân sẵn sàng xây dựng những giá trị mới sẽ không thể sống trong những khuôn khổ của giấy tờ và sự quan liêu, và sự chuyên hoá mà không có tiếp thu.

Chợt nghĩ đến khái niệm: mỗi khoảnh khắc là một tổ hợp của tất cả các yếu tố của cuộc đời của mỗi người. Rằng cái toàn thể được gói gọn trong từng khoảnh khắc. Đau đớn và trầm cảm và thất vọng với cuộc đời, thường nằm trong việc không chấp nhận sự hợp nhất và toàn thể này, mà chạy theo một phần nhỏ của bản thân, từ chối sự hiện diện của những phần khác. Những người ngồi thiền quán, có lẽ hiểu việc này hơn cả: bao nhiêu xúc cảm và suy nghĩ, bao nhiêu cảm giác tinh tế trên cơ thể, hằng ngày hàng giờ không được ta ghi nhận, mà cứ trôi đi và làm con người ta mệt mỏi, thù hận, không tỉnh táo, không tĩnh tâm.

Ở một tầng cao hơn, xây dựng start-up cũng là một công việc cân bằng và hợp nhất giữa những luồng nhu cầu và khả năng, để tạo giá trị mới.

IV. Làm Thật, Sống Thật = Doing Things with Purpose

Khi nhìn một cách trần trụi hơn về vấn đề, mình thấy ý nghĩa của mục đích. Việc đi trên nhiều đường của Musk, thực ra nên hiểu một cách đơn giản hơn là việc có thể hiểu rõ mình đang làm gì và muốn cái gì. Tầm nhìn và mục đích rõ ràng, và đặt trong bối cảnh thực tế, thì sẽ sáng tạo ra những việc để làm, và thu hút những người có cùng rung động, và làm được việc.

Đặt vấn đề mục đích này ở Việt Nam như thế nào? Người ta nói nhiều đến một xã hội đầy những sự giả tạo, giả dối, chạy theo danh vọng. Điều này phản ánh lên sự ham hố bằng cấp, hay những lớp người đi ôm đồm những sự kiện, hội thảo nói về những nội dung chẳng liên quan mấy đến họ, họ đi vì danh tiếng và hiếu thị với diễn giả. Người ta đến nghe Ngô Bảo Châu mở event với Cedric Villani về toán, nhưng đến Q&A sẽ hỏi anh Châu về một cái gì đó đíu liên quan đến toán. Viêt Nam là đất nước duy nhất dung túng những bài phóng sự về các du học sinh- chưa hoàn thành giáo dục, chưa làm ra một thứ kết quả gì, nhưng đã có tiếng nói, và hàng trăm nghìn những cái like trên facebook. Đọc báo mạng Việt Nam, người ta luôn luôn cần một cái quạt của lý trí và kiến thức, để hất tung đám khói đi.

Bài học của Musk cho mình không phải là những thứ xa xỉ về công nghê, hay ý chí thách thức lề thói, mà quan trọng nhất là làm những gì đúng với mục đích của mình. Công việc này đòi hỏi nhiều sự tinh tế: chỉ một giây phút vô thức, người trồng cây hữu cơ có thể, thay vì tự trải nghiệm xem cây trồng và môi trường ở Việt Nam cần gì, sẽ lôi hàng tá sách vở ra dịch dọt không phân biệt và áp dụng rập khuôn cho vườn cây. Chỉ một giây vô thức, cùng một cô gái luôn luôn giao giảng về công bằng và bình đẳng trong xã hội, trong viết lách, có thể có những chiêu trò đâm sau lưng, thiên vị, không ghi nhận đóng góp của những người làm việc cho cô. Ranh giới mong manh, câu chữ và sự đẹp đẽ vô nghĩa thì dễ tuôn trào.

V. Đứt gãy sinh ra từ nền giáo dục

Nguồn gốc của sự thiếu mục đích này đến từ đâu? Một câu trả lời chính là giáo dục, hay đúng hơn là việc môi trường trường học chia rời những người trẻ khỏi xã hội và thực tế. Trường học vốn là một thứ sân chơi, để người ta thử các thứ ý nghĩa và tương tác với xã hội. Nhưng như trong một essay mình tâm đắc của PG, trường học là một chuỗi dài những bong bóng, vì những thứ anh làm trong trường học không có ảnh hưởng thực sự lên xã hội, và vì thế sẽ chỉ là trò chơi của bản ngã. Lại quote:

Teenage kids used to have a more active role in society. In pre-industrial times, they were all apprentices of one sort or another, whether in shops or on farms or even on warships. They weren’t left to create their own societies. They were junior members of adult societies.

Teenagers seem to have respected adults more then, because the adults were the visible experts in the skills they were trying to learn. Now most kids have little idea what their parents do in their distant offices, and see no connection (indeed, there is precious little) between schoolwork and the work they’ll do as adults.

And if teenagers respected adults more, adults also had more use for teenagers. After a couple years’ training, an apprentice could be a real help. Even the newest apprentice could be made to carry messages or sweep the workshop.

Now adults have no immediate use for teenagers. They would be in the way in an office. So they drop them off at school on their way to work, much as they might drop the dog off at a kennel if they were going away for the weekend.

Bài essay rất dài, bắt đầu từ một cái chủ đề cơ bản: tại sao bọn mọt sách lại không được ưa ở trường học. DĨ nhiên, đây là một vấn đề phổ biến hơn ở Mỹ, nhưng nó phản ánh những gì đang diễn ra ở cả VN một phần nào đó. Đoạn trích trên nói về việc thanh thiếu niên đã từng đóng một vai trò tích cực hơn trong xã hội, chính bởi vì không có cái gì gọi là trường học ngăn họ và thế giới của những người lớn.

Đây là lí do tại sao những đứa nhóc được nhồi nhét riêng, và cũng có một chút khả năng cá nhân về khoa học và toán, thường ổn hơn lúc đi học lên cao và làm việc: ít nhất, ở một mức độ cơ bản những đứa trẻ này không mất thời gian quá nhiều trong cái bong bóng của sự so sánh và vuốt mặt nhau về những giá trị rỗng và rời rạc, mà tập trung trí lực vào việc vượt qua những cái puzzle thực sự khó, và có ý nghĩa.

Nhưng người ta cũng có thể biến sự thi thố toán học–một trò chơi của trí tuệ và tìm tòi khám phá–thành một cuộc vuốt mặt nhau khác: học thuộc các dạng bài và đấu đá gà nòi. Một người có huy chương quốc tế ở cấp 3 trong một kì thi khoa học chưa chắc đã có khả năng nghiên cứu đột phá bằng một anh chàng học trường công ở Mỹ, nghịch ngợm với các thí nghiệm và các bài toán một cách rất nghiệp dư. Lí do đơn giản: những bài toán anh Mỹ làm được, tuy không nhiều, nhưng đều là do anh tự tìm tòi, tự mò ra, và anh hiểu vấn đề hơn, và anh năng động hơn. Đây là chuyện thật, đâu đó ở Illinois vài năm trước.

Với môi trường liberal arts college, với phần nhiều người thì đây là sự tiếp diễn của cái bong bóng. Xin được quay ra tự giật mình với bản thân vài phút. Ở Mỹ, con người ta vuốt mặt nhau qua cái mạng lưới xã hội sẵn có trên facebook của mình. Người ta khoác lên mình những chiếc áo mới: feminist, liberal, democrat, realist, vân vân, và chơi những trò chơi gọi tên và bàn luận mới. Có ý kiến là điều tốt, và giải thích được những ý kiến đó một cách rành rọt thì càng tốt, đọc thấy mê mẩn. Nhưng bên cạnh đó mình ngờ ngợ rằng trò chơi chữ nghĩa này sắp kết thúc, và mình ngờ ngợ rằng có một sự hẫng hụt nào đó đang chờ đợi. Dấu hiệu của sự hẫng hụt bắt đầu từ việc phản ứng dường như đồng nhất của các du học sinh về việc Donald Trump đắc cử Tổng Thống: bởi vì con người ta cùng đi vào một cái kiểu lớp học, và cùng bàn luận một thứ câu chuyện, bằng một loại ngôn ngữ. Những con cá thì không cần biết mình đang bơi trong nước, vì ngoài nước thì không có gì khác.

VI. Kết nối và Chấp Nhận

Mình không có ý kiến tích cực về việc du học sinh nên về Việt Nam hay nên ở lại. Vì vấn đề lớn nhất mà mình nhìn thấy được không phải là cái sự phân biệt về-ở này, mà là người ta chưa giải quyết được hai câu chuyện giá trị và mục đích. Và thực ra, chuyện về hay ở, nếu chỉ nhìn theo cái lăng kính của hai câu chuyện kia, thì chỉ là việc chọn cho mình một môi trường như thế nào, và nhìn được gì từ những môi trường đó.

Có rất nhiều cách để nhìn ra các khía cạnh khác nhau của các môi trường khác nhau. Giả dụ nếu anh muốn làm khoa học chính thống, tiếp tục trò chơi tháp ngà, thì ở Việt Nam khó ra phết–nhưng đây không phải là câu chuyện vô tiền khoáng hậu, chính bởi vì đã có những nhà khoa học có đào tạo xịn bắt đầu về và thẩm thấu và trải thảm cho những người đi sau. Với phần lớn những thứ khác, có lẽ câu chuyện chỉ gói lại ở việc có bao nhiêu tiền, và làm việc cho ai, và làm việc gì.

Khoảng hơn 2 năm trước, một người ban mình rất quý đã bỏ ngang về Việt Nam một phần vì, khoảng hơn một năm sau bạn thú nhận, bạn ngộp thở trong cái thứ mô hình classroom discussion của các anh Mỹ. Người ta luyên thuyên để lấy credit và tỏ ra mình có quan tâm đến vấn đề, hơn là thực sự quan tâm. Người bạn ấy về Việt Nam và đi làm những thứ củ nghệ – chiếu phim, dịch thuật, và giúp xuất bản thơ văn, và thực sự có những thứ discussion ở các không gian khác. Trong vô số các buổi trà đá và đi bộ loanh quanh với bạn, mình lại nghe bạn than gặp một bà tây nào đó là alumni trường bạn, hay những cái đuôi từ hồi cấp 3 lại muốn hỏi han bạn làm gì, sẽ làm gì, sẽ ra làm sao, và hai đứa cười phá lên. Mình trân trọng người bạn, vì bạn chấp nhận rủi ro để đối mặt với câu chuyện mục đích và giá trị. Dẫu sao, định mệnh cũng là một thế lực quá mạnh, và càng mạnh trong một thời đại các khuôn khổ xã hội đang bị bóc ra theo từng lớp.

VII. Chuyển Hoá Mới-Cũ

Bài viết này bắt đầu từ việc bóc tách khái niệm rằng đặc biệt hoá ở thời đại này là không đủ cho một cuộc sống trọn vẹn và cân bằng, nhưng nó lại dẫn đến việc chỉ trích một môi trường giáo dục đã khá là tránh né việc đặc biệt hoá. Thực ra, mình không chỉ trích sự tránh đặc biệt hoá, mà mình chỉ cho rằng việc đưa ra một sự tránh né đặc biệt hoá không giải quyết được vấn đề.

Trong khi các Liberal Arts College đưa ra cái trụ là việc 2 năm học các môn đại trà sẽ giúp một người sinh viên chọn lựa ngành học tốt hơn, nó cũng tạo ra sự chây lười trong suy nghĩ. Những kì học đầu tiên ở Mỹ, mình có một sự thích thú đi kèm băn khoăn, vì bước vào những lớp học nhập môn về triết, hay văn học, hay viết lách, cảm giác không khác vào một lớp tiểu học lắm, khi không ai biết một cái gì và mọi người thích nói gì thì nói.

Người ta vẫn ở trong một cái vòng luẩn quẩn mà người học không khớp cái mình học với mục đích của mình, đặc biệt hoá hay không.

Lại văng vẳng câu nói mình tâm đắc từ ông chú ruột: rằng học để làmhọc để không làm là hai thứ quan trọng như nhau. Có nhiều cách đề nhìn câu nói: rằng học để có bằng thì không đủ, rằng học để làm cũng quan trọng nhưng thường bị coi thường. Trước thế hệ của chú, người ta còn không có dịp được đi học, không có giáo dục, vì những gián đoạn của chiến tranh: xã hội vẫn chuyển mình. Có một thế hệ đại gia từ Tiệp và Nga, đều là những người đi học kỹ sư không thành, và chuyển sang làm con buôn.

Đã từ bao giờ một đất nước không còn một nền tri thức rõ rệt như Việt Nam đòi hỏi người ta phải có những tấm bằng đại học, cao học vô giá trị?

Bài viết của Paul Graham được viết ra từ năm 2003, 13 năm trước. Khi các nước bắt đầu vặn vẹo và chuyển mình, thách thức sự cần thiết của một nền giáo dục chính thống, Việt Nam mới bắt đầu loay hoay cải cách giáo dục.

Nghĩ về câu nói của chú, mình cho rằng cái gì cũng là học để làm, hoặc ít nhất là hướng đến việc để làm. Cái này không liên quan đến đặc biệt hoá hay không, không liên quan đến việc chọn một trường đại học có chuyên hoá ngành từ đầu hay không–dù dĩ nhiên nếu ai đó có may mắn chọn được cái mình muốn và học thẳng một mạch thì quá tốt. Người bạn của mình là một điển hình, đang trên đường đi học PhD sau nhiều năm cày cuốc đúng ngành mình thích. Nhưng mình cũng sẽ không thể chấp nhận khi bạn nói một cách khá coi thường về những người bạn khác từ cấp 3 không được may mắn chọn cái mình muốn.

Đôi khi, những lề thói có sẵn chưa có cái mình cần và muốn. Đôi khi, bài học cuộc đời rộng hơn là việc đi học và sách vở trường lớp. Đôi khi, người ta phải tự xây một cái trường học cho chính mình, và cho người khác.

Vậy việc này liên quan gì đến start-up? Có lẽ chẳng có thứ ẩn dụ nào cho cuộc đời của những người đi tìm giá trị hơn việc làm một cái start-up. Cũng là xác định người khác cần gì, và mình có thể offer được cái gì, và mình có những ý tưởng gì. Và đôi khi trò chơi còn ít khuôn khổ hơn: mình có cần tiền không? MÌnh có cần thay đổi thế giới không? Thực ra, việc mình là một minh chứng sống của một hệ thống hoàn chỉnh, một phong cách sống riêng, đó chính là thay đổi thế giới rồi đấy chứ.

Happy brainstorming.

Chuyện nhà

Leave a comment

Trước mặt tớ là một con gián to đùng. Tớ đập đập cái sàn cho thằng gián chạy đi. Thế mà đập kiểu con mèo gì hắn lại lao về chỗ có tiếng động. Và đến khi hắn mò đến cái đệm thì tớ nhảy dựng lên. Chân tớ trượt vào đệm, vì nghèo và đã mua đệm loại nhỏ nhẹ mềm yếu trơn tuột, và tớ nằm thẳng cẳng. Thằng gián sợ quá, chạy ngược lại về đống… quần áo.

Cười phá lên. Ta kệ mi. Đi chỗ khác chơi. Không giết là không giết. Nhưng cũng không yêu thương gì sất. Không phải vì nhà chùa bảo sát sinh tội nặng lắm đâu. Không phải vì sợ gián. Không phải vì sợ bẩn tay. Không phải vì sợ dọn. Thực ra sợ một tẹo. Nhưng câu chuyện không nằm ở trong những ý thức và đánh giá này.

Câu chuyện với gián của tớ đã có đủ các cung bậc. Hồi bé, sau một lần đang ngủ bị gián bò lên mặt hồi lớp 3, đã có một khoảng thời gian dài cứ 11h đêm là tớ tỉnh dậy, tay đèn pin và tay cầm xịt gián. Sáng ra chết hàng chục con ở khắp nơi, và tớ đi dọn đám gián chết trong ghê tởm, và một chút ngẫm nghĩ. Chuyện kì khôi nhất là đã có lần tớ cầm Holy Bible nhặt được từ Singapore và… đập gián. Và bây giờ, khi đang type những dòng này, thì thằng gián đang nấp sau chồng sách của tớ. Thậm chí là 2 râu của hắn vểnh sau chồng sách, rõ đểu. Tớ phì cười.

Và chợt nhận ra mình đã thay đổi khá nhiều, để sự vướng bận và kinh sợ không còn quá nhiều với những thứ nho nhỏ trong đời. Trong một nếp sống cũ, tớ sẽ đi mua bình xịt gián và hương để tránh côn trùng. Nếu phòng hơi mùi thì mua xịt thơm về. Trong phòng tắm phải có đủ các loại nước tẩy, và các thứ thuốc đánh răng rửa mặt và vân vân này nọ. Bị ốm thì phải đi khám và uống thuốc, bị kiến ba khoang cắn thì phải bôi dầu. Yếu thì đi tập chạy, đi gym cho nó cơ bắp, cho nó đẹp. “Nếu anh buồn thì hãy đánh thức em dậy để em giúp anh vui.” Ăn uống thì phải “đủ chất”, “healthy”, “sạch”. Không, tớ không còn muốn sống cưỡng bức bản thân và những thứ xung quanh như thế.

Bài trước có nói về xã hội “văn minh”. Nhưng tớ tin sự Văn Minh này là một trạng thái chuyển giao. Rằng các luật lệ và chính quyền và các thủ tục của xã hội là những thứ được đặt ra một cách tạm bợ, để giảm thiểu những sự huỷ hoải lẫn nhau giữa người và người. Nhưng khi mở rộng tình thương và kết nối–với thú vật, với cây cối, với sự sống, và rộng hơn nữa là tâm thức của mọi vật–thì những luật lệ này không đủ. Nếu một cái vô hình gọi là linh hồn không tồn tại thì những người như Hitler sẽ không bao giờ được thế giới tha thứ. Nếu người ta không có nhiều cuộc đời thì sẽ thật bất công cho những đứa trẻ sinh ra ở Châu Phi và chết đói trước khi chúng kịp làm gì. Những nghiên cứu về nước của Masaru Emoto, hay câu chuyện về trồng cây của nhóm Findhorn cho thấy những thứ vô chi vô giác cũng có tâm thức. Và công việc của loài người trong giai đoạn chuyển giao này là kết nối và đặt mình vào trong một thế giới như thế.

Dĩ nhiên, tớ vẫn phải đi đánh răng, tớ vẫn còn gia đình và những vướng bận hằng ngày, tớ vẫn phải đi học đi làm kiếm tiền, nhưng tất cả những thứ ấy, cũng giống như chuyện đi học thiền vipassana thì nhắm mắt, nhưng ra ngoài đường có đông người mà làm vipassana thì thầy cô hướng dẫn vẫn nhắc là mở mắt, để không can thiệp với cái trải nghiệm của người khác. Nhưng bước đầu là tách mình ra khỏi những việc đời ấy đã, và biết rằng ở trên cả những điều này là cả một hiện thực rộng lớn hơn. Và cũng chính vì thế, tớ không thích lựa chọn từ chối cuộc sống của các nhà tu hành. Nó không phải là một con đường đầy đủ, và càng không phải là thứ chính Phật của họ nói đến.

Tớ biết nếu đập gián thì chính tớ cũng đau. Tớ biết nếu mình ăn thịt thì tớ sẽ dễ phản ứng dữ dội theo cảm tính với mọi thứ hơn. Nhưng tớ cũng biết rằng nếu tớ có làm những việc đó, thì cũng nên buông bỏ mà tha thứ cho mình, hơn là rầu rĩ và gò ép những phần không hoản hảo của mình theo một tham vọng quá hoàn hảo.

Chợt tớ nghĩ đến 4 Chế Độ Ăn Uống được tổng kết lại trong Cuộc Cách Mạng Một Cọng Rơm

screen-shot-2016-10-23-at-11-35-52-am

Và ngờ ngợ lúc ấy, rằng nếp sống cũng có thể như vậy. Gắn bó bớt đi, và lắng nghe và thuận dòng nhiều hơn.

Tuần sau, tớ kiếm chậu trồng rau. Lúc nào tớ thích, tớ bật nhạc lên nhảy múa ầm ĩ. Hoặc cũng không cần bật nhạc. Không trồng rau cũng được. Rồi thì vẩy tay, yoga, có ai rủ thì ngồi thiền. Đi ra ngoài, nếu tiện thì đi bộ, và hứng lên thì chạy vùn vụt. Đói thì ăn, không đói thì nằm thở phì phò. Ai tớ cũng thấy yêu, dù thi thoảng tớ cũng cáu bẳn và ghét nhiều thứ lắm ấy.

Thằng gián hôm nọ đi chỗ khác chơi rồi. Cơ mà, ơ hay, gói kẹo C tớ mang từ nhà theo mới mở đang có một đám kiến đánh chén thích thú.